Mistige oorlogen

Toen ik ooit, een jaar of wat geleden, een rondreis maakte door Oost-Europa – over het hoe en waarom daarvan is veel te vertellen, maar dat doe ik maar niet – bezocht ik natuurlijk ook de resten van kamp Auschwitz-Birkenau.

Nu ben ik van nature een vrolijk mens, dat zal iedereen die mij kent beamen, maar er gaat zelden een dag voorbij waarop ik me niet bezighoud met de schaduwzijden van de menselijke geest. Waarom is me nog altijd niet duidelijk, maar vooruit, there you have it.

Hoe dan ook, van dat bezoek zijn me talloze dingen bijgebleven – de enorme bossen afgeschoren joods haar, de stapels koffers en schoenen, de onnozele toeristenkliek waarin je de rondleidingen wordt doorgeperst – maar één ding spookt nog altijd het nadrukkelijkst door mijn hoofd: het tekstje waarmee het vernietigingskamp in de reisgids werd omschreven. Auschwitz was, als ik me de frase goed herinner, een voorbeeld van the terrible depths to which humanity can sink.

Precies die metafoor, over de schijnbaar bodemloos diepe wreedheid die mensen naar elkaar kunnen hebben, komt nog vaak bij me boven. Bij een bezoek aan de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog in Noord-Frankrijk, een vakantie een paar jaar later (ik zei toch dat ik het zonnetje in huis ben, vooral in de zomer), bij het lezen van gruwelijke meesterwerken als Les Bienveillantes van Jonathan Littell, en onlangs, toen ik de film The Fog of War: 11 lessons from the life of Robert McNamara keek.

Er naast
Macnamara was de Amerikaanse minister van Defensie tijdens een deel van de Vietnam-oorlog. Hij overleed onlangs – zo kwam ik erbij om die film te kijken – en is vooral bekend geworden door later in zijn autobiografie toe te geven hoe verschrikkelijk Amerika er naast zat in Vietnam.

De film (uit 2003) is een aanrader: interviews met de dan 85-jarige MacNamara worden afgewisseld met originele geluidsopnames uit the oval office – je hoort McNamara discussieren met Kennedy en later Johnson over de inzet van Amerikaanse troepen – en er zit bizar archiefbeeld uit de oorlog bij.

Maar wat de film vooral intrigerend maakt is het ethische vraagstuk dat wordt opgeworpen, en dat nog altijd bij talloze conflicten over de hele wereld speelt. Hoe kunnen redelijke en ontwikkelde mensen als McNamara (hij studeerde aan Berkely en Harvard en zat in de raad van bestuur van Ford) gruwelijke beslissingen nemen als het platbombarderen van complete dorpen, inclusief burgerbevolking? En vooral ook: hoe blijven ze volharden in die barbaarse strategie – we moeten zoveel mogelijk Vietnamezen doden, burger of niet! – terwijl ze diep van binnen weten dat wat ze doen een absolute misdaad is? (het antwoord op die vraag wordt halverwege de film duidelijk: uit loyaliteit naar president Johnson)

Grienend
Het gekke is: hoe langer je de film kijkt, hoe meer sympathie je krijgt voor McNamara. Niet omdat hij grienend van schuldbewustheid om vergiffenis vraagt voor zijn zonden – dat doet hij allerminst. Hij weet dat hij fout zat, maar that was the way we did things back then. Hier zit een man voor je die tien, zo niet honderdduizenden doden op zijn geweten heeft en tot hele terrible depths is gezonken, maar die ook de rest van zijn leven via de Wereldbank heeft gestreden tegen armoede.

Die huilt als hij denkt aan de dood en begrafenis van Kennedy, maar ook volschiet als hij denkt aan het dankwoord dat Johnson uitsprak toen McNamara in ’68 het veld moest ruimen vanwege onoverkomelijke meningsverschillen met de president. Een president met wie hij constant botste over de te volgen strategie – McNamara wilde weg uit Vietnam, Johnson wilde koste wat kost blijven –  die hij in feite verantwoordelijk hield voor het volharden in een oorlog die gedoemd was te mislukken, maar die hij tot het einde van zijn eigen ministerscarriere hondstrouw bleef dienen.

In de Tweede Wereldoorlog diende McNamara in de luchtmacht, waar hij onder meer betrokken was bij de bombardementen op Japan. Tienduizenden burgers stierven onder de Amerikaanse brandbommen – little boy moest nog vallen. Als de Japanners hadden gewonnen, zegt hij in de film, dan waren ik en talloze andere officieren zonder twijfel veroordeeld als oorlogsmisdadigers. Dat is The Fog of War.


1 ster2 sterren3 sterren4 sterren5 sterren
Gemiddelde: 5,00
Aantal stemmen: 1
Loading ... Loading ...
Link naar deze pagina
Maak favoriet
Mail ons!
<<< Ga terug

Over de auteur

L'homme nait sans dents, sans cheveux et sans illusions, et il meurt le meme, sans cheveux, sans dents et sans illusions

Laat een bericht achter